સફરેઈસ્લામ(safareislam)-06

માનદતંત્રીઃ ડૉ.હાજીભાઈ બાદી
સહાયકતંત્રીઃ હિદાયત પરમાર

સંપાદકમંડળ:
૧. મૌ.નઝમુદીન કડીવાર
૨. અબ્દુલકૈયુમ વહોરા
૩. મૌ.ગુલામયાસીન અશરફી
૪. રેશ્માબહેન જત

ટેક્નિકલ સહયોગ:
૧. શાહિદ પટેલ
ર. મકબૂલ માથકિયા

એહલે સુન્નત વ જમાઅતનું ઈ-મેગેઝીન

સફરેઈસ્લામ (માસિક)
(ઈસ્લામિક ગુજરાતી ડાયજેસ્ટ)

જાન્યુ-ફેબ્રુઆરી 2026 માહેઃ શાબાન
હિજરીસન: ૧૪૪૭
વર્ષ: ૦૧, અંક: ૦૬, સળંગઅંક: ૦૬
લવાજમ: ખિદમતેઈસ્લામ

સ્થાપક અને પ્રકાશક

સફરેઈસ્લામ ગૃપ

એડ્રેસઃ સફરેઈસ્લામ (માસિક)

મુ.પો.પંચાશિયા, તા.વાંકાનેર,

જિ.મોરબી. પીન: ૩૬૩૬૨૧.

web: www.safareislam.com

Email: info@safareislam.com

સફરે ઈસ્લામ કોના માટે છે?

ઉર્દૂ અને અરબી નહીં જાણનારા સામાન્ય ગુજરાતી વાચકો માટે.

ધંધા-રોજગાર, ઓફિસ-મુસાફરી વગેરેમાં આપના મોબાઇલમાં વાંચવા સાંભળવા માટે.

શાળાઓ અને મદ્રેસાઓમાં ભણતા જિજ્ઞાસુ વિદ્યાર્થીઓ માટે.

હાર્દિક અપીલ

દીનેઈસ્લામ સંબંધિત કોઈપણ વ્યકિતને સેવા-સવાબના ભાવસાથે આ સામયિક સફરેઈસ્લામના ધારાધોરણ મુજબ શુદ્ધ ગુજરાતીભાષામાં લેખ લખી મોકલવા હાર્દિક આમંત્રણ પાઠવીએ છીએ.

આ સામયિકના તમામ લેખો શરઈ ચોકસાઈપૂર્વક પ્રગટ થાય છે, છતાં કોઇનાએ ધ્યાનમાં કોઈ ભૂલચૂક જણાયતો બિનચૂક અમારું ધ્યાન દોરશોજી.

સામયિક સંબંધી તમામ કામો માટેનું સંપર્ક સૂત્રઃ ૯૪૨૬૯૩૦૩૮૧.

રસૂલેખુદાﷺનુંચિંતન

હઝરત અલી રદીયલ્લાહો તઆલા અન્હો એ એક વખત સરકારે મદીના સલ્લલ્લાહો અલયહે વસલ્લમને વિનંતી કરી કે, હુઝુર ! આપનો મસ્લક બ્યાન ફરમાવો.
આપે ઘણોજ ટૂંકો, પરંતુ મધુરભાષી જવાબ આપીને પોતાનું જીવનધ્યેય, કર્મયોગ અને આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટિબિંદુને આ રીતે રજૂ કર્યું :
(૧) ઈરફાન (અલ્લાહની ઓળખ) મારી પૂંજી છે.
(૨) બુધ્ધિ મારા દીનની જડ છે.
(૩) મહોબ્બત મારો પાયો છે.
(૪) શોખ (ઉત્કંઠા) મારી સવારી છે.
(૫) ઝિકરે ઈલાહી મારો મિત્ર છે.
(૬) એતેમાદ (વિશ્વાસ) મારો ખજાનો છે.
(૭) આખેરતની ચિંતા મારો રફીક છે.
(૮) ઈલ્મ મારું હથિયાર છે.
(૯) સબ્ર મારો લિબાસ છે.
(૧૦) ખુદાની ઈચ્છા (રઝા) મારી ગનીમત છે.
(૧૧) આજીઝી (નમ્રતા) મારા માટે માન ઉત્પન્ન (એઝાઝ) કરનાર કારણ છે.
(૧૨) ઝોહદ (ઈબાદત) મારો વ્યવસાય છે.
(૧૩) યકીન મારી શક્તિ છે.
(૧૪) સિદ્ક (સત્ય) મારો વકીલ છે.
(૧૫) ઈતાઅત મારો બચાવ છે.
(૧૬) જિહાદ મારું આચરણ છે.
(૧૭ નમાઝ મારી આંખોની ઠંડક છે.
તયબાહ: નવે-ડિસે-1982 પૃ.74.

અનુક્રમણિકા પર પાછા જાઓ

મિર્ઝા ગાલિબ

ઉર્દૂભાષા અને સાહિત્યનો ઈતિહાસ ભણતી વખતે અમારે ભણવાનું આવતું કે ઉર્દૂભાષાની બે આંખ છે. એક મોહંમદ મીરતકી મીર અને બીજા મિર્ઝા ગાલિબ.
આપણા વિદ્વાન અને ઈજનેર સહાયક તંત્રી ભાઈ હિદાયત પરમારની કસાયેલી કલમે ગાલિબનો પરિચય પ્રાપ્ત થયો છે તે ને મોટી ગનીમત સમજું છું.કોઈવાર તેઓ મીરનો પણ પરિચય આ રીતે જ ઈંશાઅલ્લાહ કરાવશે.
મિર્ઝા મુહમ્મદ અસદુલ્લા ખાન ગાલિબનો જન્મ 27 ડિસેમ્બર 1797ના રોજ આગ્રામાં થયો હતો આગ્રા સાથેના તેમના સંબંધો જોકે પૂર્વજોના ન હતા. તેમના દાદા, કુકન બેગ ખાન, જેઓ ગાલિબના દાવા મુજબ તેઓ સમરકંદથી ભારત આવ્યા હતા, તેઓ પંજાબના ગવર્નર, મુઘલ સમ્રાટ શાહઆલમ અને જયપુરના મહારાજા સાથે અલગ-અલગ સમયે નોકરી કરતા લશ્કરી સાહસી હતા. કુકન બેગના મોટા પરિવારમાંથી બે પુત્રો, અબ્દુલ્લા બેગ ખાન અને નસરુલ્લા બેગ ખાન, તેમના પિતાના પગલે ચાલ્યા, ભાડૂતી તરીકે તેમના નસીબની શોધમાં, એક વ્યવસાય કે જેના માટે અઢારમી સદીના વિભાજિત અને મુશ્કેલીગ્રસ્ત રાજકારણમાં પુષ્કળ તકો

હતી. તે એક અનિશ્ચિત અને ખતરનાક બંને રીતના વ્યવસાય સાથે જોડાયા. પિતાનું અવસાન થયું ત્યારે ગાલિબ લગભગ ચાર વર્ષના હશે. તેમના મૃત્યુ પછી,નસરુલ્લા બેગે તેમના ભાઈના પરિવારની સંભાળ લીધી, જેમાં ગાલિબ, તેના નાના ભાઈ અને બહેનનો સમાવેશ થતો હતો. બે વર્ષ પછી, 1806 માં, નસરુલ્લાહ, જેઓ મરાઠાઓના નેજા હેઠળ આગ્રાના કિલ્લાના કમાન્ડર બન્યા હતા, અને પાછળથી તે પણ મૃત્યુ પામ્યા હતા. આમ, તેઓ નવ વર્ષના હતા ત્યાં સુધીમાં ગાલિબે તેમના પિતા અને કાકા બંને ગુમાવી દીધા હતા. પરંતુ અમુક અંશે તે આ શરૂઆતના વર્ષોના કોલાહલથી અળગા રહ્યા હતા. તેમના પિતાએ આગ્રાના એક સમૃદ્ધ પરિવારમાં લગ્ન કર્યા હતા. સૈનિક-ભાડૂતીના જીવનની અનિશ્ચિતતાને જોતાં, તેમણે સમજદારીપૂર્વક તેમની પત્નીને તેના માતાપિતા સાથે આગ્રામાં રહેવાની મંજૂરી આપી હતી. ગાલિબનો જન્મ તેમના દાદા-દાદીના ઘરે થયો હતો, અને તેમના પિતા અને કાકાના અવસાન પછી ત્યાં આશ્રય અને આરામદાયક જીવન જીવવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. પાછળથી તેમના પત્રોના સંદર્ભો પરથી, એવું

જણાય છે કે તેમણે તે શરૂઆતના વર્ષોને નોંધપાત્ર સ્પષ્ટતા સાથે યાદ કર્યા હતા. ‘અમે (નઝીર બંસી ધર, એ જ ઉંમરના સમકાલીન) ગાઢ મિત્રો હતા અને સાથે ચેસ રમતા હતા; અમે ઘણીવાર મોડી રાત સુધી સાથે બેસી રહેતા. તેમનું ઘર મારી નજીક હતું અને તે જ્યારે પણ ઈચ્છે ત્યારે મને મળવા આવતા હતા.
8 ઓગસ્ટ 1810ના રોજ, તેર વર્ષની ઉંમરમાં થોડા મહિના ઓછા, ગાલિબના લગ્ન નવાબ ઈલાહી બક્ષ ખાનની પુત્રી ઉમરાવ બેગમ સાથે થયા. તેના થોડા સમય બાદ તેણે પોતાનું કાયમી નિવાસ આગ્રાથી દિલ્હી શિફ્ટ કરી લીધું. આ ઘટનાની ચોક્કસ તારીખ નથી. 1862માં લખેલા એક પત્રમાં તેઓ પોતાને છેલ્લા એકાવન વર્ષથી દિલ્હીના રહેવાસી તરીકે વર્ણવે છે. આનો અર્થ એ થાય છે કે તેઓ 1811ની શરૂઆતમાં દિલ્હીમાં શિફ્ટ થયા હતા,પરંતુ ગાલિબની સમય અને તારીખોની યાદ સચોટ ન હતી, ખાસ કરીને તેમના જીવનના પછીના સમયગાળા માટે. સામાન્ય સર્વસંમતિથી એવું જણાય છે કે તેઓ 1813 અને 1815 ની વચ્ચે થોડો સમય સ્થળાંતરિત પણ થયા હતા. દિલ્હી તેમના માટે નવું શહેર નહોતું.
1857ના

વિદ્રોહ અને તેના પરિણામથી ગાલિબની દિલ્હીનો અચાનક અને આઘાતજનક અંત આવ્યો. તે નવા યુગની શરૂઆત અને જૂના યુગના અંતનો સંકેત આપે છે. ગાલિબ કદાચ દિલ્હીના એકમાત્ર મહાન કવિ હતા (ઝૌક અને મોમિન અગાઉ મૃત્યુ પામ્યા હતા) જેઓ 1857 અને તેનું પરિણામ જોવા માટે જીવ્યા હતા. આ ઘટનામાં તેમની ભૂમિકા અને જે રીતે તેઓ અને તેમના વર્ગના અન્ય લોકો તેનાથી પ્રભાવિત થયા.માણસના મૂલ્યાંકનના દૃષ્ટિકોણથી અને ઐતિહાસિક પરિપ્રેક્ષ્ય બંનેથી ગાલિબની દ્રષ્ટિ ખૂબ જ રસપ્રદ છે.
ગાલિબ જ્યારે આઠ વર્ષના હતા ત્યારે ફારસી ભાષામાં રચનાઓ કરતા.પૂરી જિંદગી દરમિયાન તેમણે ફારસીને પોતાનો પહેલો પ્રેમ જાહેર કર્યો,એવા પુરાવા પણ છે કે આ નાની ઉંમરે તેમણે ઉર્દૂમાં પણ લખ્યું હતું. હાલીએ નોંધ્યું છે કે કન્હૈયા લાલ નામના એક સજ્જને ગાલિબ દ્વારા લખેલી ઉર્દૂમાં મસનવી સાચવી રાખી હતી. આઠ કે નવ વર્ષની ઉંમરે ગાલિબ તેમના અસ્તિત્વને ભૂલી ગયા હતા, પરંતુ, જીવનના ઘણા સમય પછી, જ્યારે તે તેમને બતાવવામાં આવ્યું, ત્યારે તેમણે ખૂબ આનંદથી

વાંચ્યું. દેખીતી રીતે, ગાલિબે તે સમયે પણ જે લખ્યું તે ધ્યાન આકર્ષિત કરવા માટે પૂરતી યોગ્યતાવાળું હતું. એવું કહેવાય છે કે નવાબ હુસૈન-ઉદ-દૌલા, આગ્રાના એક આદરણીય ઉમરાવ અને કવિ, એક વખત લખનૌ ખાતે સુપ્રસિદ્ધ મીર પાસે યુવા કવિની કેટલીક રચનાઓ લઈ ગયા. કોઈને લાગ્યું કે ગાલિબનું લખાણ તેમને બતાવવામાં આવી શકે છે તે હકીકત ગાલિબની પ્રતિભાની ઓળખનો પુરાવો છે. ગઝલો વાંચવા પર, મીરની રુક્ષ ટિપ્પણી હતી કે સારા ઉસ્તાદના માર્ગદર્શન હેઠળ છોકરો મહાન કવિ બની શકે છે; અન્યથા તે કચરો લખશે. મીર તરફથી આવું સૂચન પૂરતું પ્રોત્સાહક હતું.
ગાલિબના પત્રો તેમના જીવન અને સમયના કોઈપણ અભ્યાસ માટે મૂળભૂત સ્ત્રોત સામગ્રી છે. તેમના મિત્રોએ તેમના જીવનકાળ દરમિયાન 1868માં તેમના પત્રોનું સંકલન "ઉદ-એ-હિંદ" પ્રકાશિત કર્યું હતું. અન્ય વ્યાપક સંગ્રહ, "ઉર્દુ-એ-મુઅલ્લા", તેમના મૃત્યુ પછી તરત જ પ્રકાશિત થયો હતો. તાજેતરના સમયમાં, ગુલામ રસુલ મિહરે 1957માં "ખુતુત-એ-ગાલિબ"માં તેમના પત્રોનો સૌથી વ્યાપક સંગ્રહ પ્રકાશિત

કર્યો છે. અન્ય સંગ્રહો ગાલિબના વ્યક્તિઓ સાથેના પત્રવ્યવહારના આધારે બનાવવામાં આવ્યા છે, જેમ કે અફાક હુસૈન અફાકના "નાદિરત-એ-ગાલિબ", 1949 માં પ્રકાશિત, જે ગાલિબના તેમના નજીકના મિત્ર નબી બક્ષ હકીરને લખેલા પત્રોનો સંગ્રહ છે. ઇમ્તિયાઝ અલી અર્શીનું "મકતીબ-એ-ગાલિબ", 1937 માં પ્રકાશિત, રામપુરના નવાબને લખેલા ગાલિબના ફારસી પત્રોનો સંગ્રહ છે. ગાલિબના ફારસી પત્રોનો સંગ્રહ પણ તેમની"કુલ્લિયત-એ-નસ્ર"એ-ફારસીનો એક ભાગ છે. ઉપરોક્ત કૃતિઓમાંથી સંબંધિત પસંદગીઓ અને અન્યનો અંગ્રેજીમાં અનુવાદ રાલ્ફ રસેલ અને ખુર્શીદુલ ઈસ્લામ દ્વારા તેમના રસપ્રદ અને વ્યાપક પુસ્તક "ગાલિબ, લાઈફ એન્ડ લેટર્સ" (લંડન, 1969)માં કરવામાં આવ્યો છે (જેનો ઉલ્લેખ L&L; RR, KI તરીકે નોંધમાં કરવામાં આવ્યો છે. ;). રસેલ અને ઇસ્લામે મૂળ સામગ્રીનો માત્ર અનુવાદ અને સંપાદન જ નથી કર્યું, પરંતુ ચોક્કસ તારીખો અને કાલક્રમિક ચોકસાઈ સ્થાપિત કરવા માટે સંદર્ભોની તપાસ અને વિશ્લેષણ પણ કરેલ છે.
કુર્રતુલૈન હૈદર અને સરદાર જાફરી દ્વારા

સંયુક્ત રીતે લખેલા પુસ્તક "ગાલિબ એન્ડ હિઝ પોએટ્રી" (બોમ્બે, 1970)માં ગાલિબના પસંદગીના પત્રોનો પ્રશંસનીય અનુવાદ પણ કર્યો છે. અલ્તાફ હુસૈન હાલીની "યાદગાર-એ-ગાલિબ" એ માહિતીનો ખજાનો છે. બ્રિટિશરો સાથે ગાલિબના પત્રવ્યવહાર માટે ભારતના નેશનલ આર્કાઈવ્સમાં સામગ્રી ખૂબ જ મદદરૂપ થઈ છે, જેનો ઉલ્લેખ "ધ એમ્પાયર ઇન ડિક્લાઈન" નામના પ્રકરણમાં કરવામાં આવ્યો છે." ધ ટ્રૉમા ઑફ 1857ના પ્રકરણમાં ગાલિબની 1857"ની કથિત ડાયરી-ધ દાસ્તાનબાયના સંદર્ભો પ્રોફેસર કે.એ. ફારુકીના અંગ્રેજી અનુવાદ, (દિલ્હી, 1970).પાસેથી લેવામાં આવ્યા છે.
"દિવાન-એ-ગાલિબ"ના પુસ્તકમાં ટાંકવામાં આવેલ કવિતાઓનો લેખક દ્વારા અનુવાદ કરવામાં આવ્યો છે; દિવાનની આવૃત્તિ નૂર નબી અબ્બાસી દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી છે અને તેને ગાલિબ સંસ્થા દ્વારા 1985માં બહાર પાડવામાં આવી હતી. ઉર્દૂથી પરિચિત વાચકોને મદદ કરવા માટે અનુવાદિત પંક્તિઓની પ્રથમ પંક્તિ ફૂટનોટ્સ ઉર્દૂમાં છે. ગાલિબની ફારસી ગઝલ માટે પ્રોફેસર યુસુફ હુસૈન (ગાલિબ સંસ્થા

1980)ના અંગ્રેજી અનુવાદનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. સંદર્ભ : ગાલિબ ધ મેન,ધ ટાઈમ્સ. પુસ્તક (લેખક : પવન કે. વર્મા) લેખક:હિદાયત પરમાર.

અનુક્રમણિકા પર પાછા જાઓ

હઝરત રાબિયા બસરી رضى الله عنها

ઉપદેશ અને અંતિમ જીવન
1.ખુદાની તરફ વધારેમાં વધારે ધ્યાનસ્થ થવું, તેના તરફ લો લગાવવી એ મારેફતનું ફળ છે.
2. જ્યારે બંદો તેના ઉપર આવનારી મુસીબત ઉપર તેમજ તેને મળનારી નેઅમત પર જ્યારે ખુદાનો શુક્ર અદા કરે છે ત્યારે અલ્લાહ તેનાથી ખૂબ ખૂબ રાજી થાય છે.
3. અલ્લાહ જ્યારે તૌબાની તૌફિક આપે છે ત્યારે જ બંદો તૌબા કરે છે અને અલ્લાહ પાક તેની તૌબા કબૂલ કરે છે.
4.જ્યારથી મેં એ જાણી લીધું કે ગુનાહો કરવા છતાં અલ્લાહ તેના બંદાની રોઝી બંધ કરતો નથી તેમજ પોતાના આશિકોને પાણી અને અનાજ વિના જીવિત રાખે છે,ત્યારથી મેં ગૈરખુદાથી ઉમ્મીદ રાખવાનું છોડી દીધું છે.
5. અલ્લાહ તઆલા પાસે સંતોષ (કનાઅત) આપનારું દિલ માંગો. આ ખૂબ જ મોટી છે નેઅમત છે.
6. ઘમંડ સાથે થયેલી તૌબા એક બીજી તૌબાની મોહતાજ રહે છે.
7. જો તમે દુનિયાથી બેપરવાહ હો તો દુનિયાની ભલાઈ કે બુરાઈ તમને અસર કરી શકે નહીં.હરહાલમાં તમે સ્વતંત્ર યાને નિર્લેપ રહી શકો.
8. એય નફસ! તું અલ્લાહ તઆલાથી મોહબ્બતનો દાવો તો જરૂર કરે છે, પણ જો તું

મહોબ્બતમાં સાચો હો તો પોતાના રબની ફરમાબરદારી-ઈતાઅત પણ કર,કારણકે મોહબ્બત કરનાર પોતાના મહેબૂબની ઈતાઅત જરૂર કરે છે.
9. અલ્લાહ સાથેની આવી મોહબ્બત હંમેશાથી છે અને હંમેશા રહેનાર છે.
10. પોતાના દિલને કાબૂમાં રાખવું અને શક્તિ હોવા છતાં પોતાની ખરાબ ઈચ્છાઓને રોકવી એ જ ખરી મર્દાનગી છે.
આજે 12-13 સદીઓ પસાર થઈ જવા છતાં પણ આપનું નામ ખૂબ જ પવિત્રતાની સાથે તથા અદબથી લઈને લોકો આપના મુજાહિદા, ઈબાદત,રિયાઝત તથા ઈશ્કે ઈલાહીને યાદ કરે છે. ઉંમરના છેલ્લા સમયગાળામાં આપ સુકાઈને બિલકુલ લાકડા જેવા થઈ ગયા હતા. ચાલતાં-ચાલતાં પણ આપ પડી જતાં હતાં .પોતાનું કફન પણ આપે આપ જ્યાં સજદો કરતા હતા તે જગ્યાએ બિલકુલ સામે જ રાખેલું. આપની સજદાની જગ્યા હંમેશા આંસુઓથી ભીની જ રહેતી હતી.
મશાઈખે કિરામનો કોલ છે કે જ્યારે આપની વફાતનો સમય નજદીક આવ્યો ત્યારે અનેક મશહૂર બુઝુર્ગો આપની તબિયતની ખબર કાઢવા માટે આવ્યા હતા,તે સમયે અચાનક આપે ફરમાવ્યું કે તમે બધા લોકો હવે મારા આ રૂમમાંથી બહાર

જાઓ અને આ જગ્યા અલ્લાહ તઆલાના પયગંબરો અને ફરિસ્તાવો માટે ખાલી કરી દો. જ્યારે બધા બહાર ચાલ્યા ગયા તો આપે રૂમનો દરવાજો બંધ કરી દીધો. થોડીવાર સુધી અંદરથી વાતચીતનો અવાજ આવવા લાગ્યો અને છેવટે છેલ્લો અવાજ આવ્યો કે "હે ઈમાન વાળી રૂહ ! તું પોતાના પરવર દિગારની રહેમતની છાયામાં ચાલ, કેમ કે તું એનાથી રાજી છો અને એ તારાથી રાજી છે. બસ ત્યાર પછી ઓરડામાંથી અવાજ આવવાનો બંધ થઈ ગયો. જેથી હાજર રહેલા બધાએ દરવાજો ખોલતા ખ્યાલ આવ્યો કે આપ આ ફાની દુનિયાથી પરદો ફરમાવી ગયાં હતાં.
વિસાલ પહેલાં આપે એવું પણ ફરમાવ્યું હતું કે અફસોસ !! જે બીમારી મને છે તેનો ઈલાજ દુનિયાના કોઈ તબીબ કરી શકે એમ નથી, કેમકે તેની દવા તો માત્ર અને માત્ર અલ્લાહનો દિદાર છે. હું જે આ તકલીફ બરદાસ્ત યાને સહન કરી રહી છું તે તો ફક્ત એવી ઉમેદ સાથે કરી રહી છું કે હું આખિરતમાં મારો મૂળ મકસદ (અલ્લાહને) મેળવી લઉં .
વિસાલ સમયે આપની ઉંમર 88 વર્ષની હતી. એક રિવાયત પ્રમાણે આપનો વિસાલ હિજરીસન 180 અથવા 185 માં બતાવવામાં આવેલ

છે.
આપના વિસાલ સમયે બનુ અબ્બાસી ખિલાફતના પ્રથમ ખલિફાનો સમય હતો. વિસાલ બાદ કોઈએ આપને ખ્વાબમાં જોયા અને કબર તથા મુનકર અને નકીર વિશે આપને પૂછ્યું ત્યારે જવાબમાં આપે કહ્યું કે મારી કબરમાં બે જવાન મર્દ ફરિસ્તાવો મુનકર અને નકીર આવ્યા અને તેમણે મને પૂછ્યું: મન રબ્બો કા યાને તારો રબ્બ કોણ છે? તો મેં તેને જવાબ આપ્યો કે પાછા જાઓ અને અલ્લાહ તઆલાથી મારી એક અરજ કરો કે "હે માલિક તારીતો હજારો-લાખો મખલૂક છે, પરંતુ તું મારા જેવી અશકત-નબળી વૃદ્ધાને પણ ભૂલ્યો નથી,વળી બંને દુનિયામાં મારા માટે તો તું એક જ છો. તને હું કેવી રીતે ભૂલી શકું ? ફાની દુનિયામાં તારા સિવાય મારે કોઈથી સંબંધ નહોતો. મેં ફિરસ્તાઓને આટલું કહ્યું તેઓ ગયા.પછી પાછા મને કોઈ સવાલ પૂછવા આવ્યા નથી.
ડૉ.હાજીભાઈ બાદી.
સંદર્ભ: હઝરત રાબિયા બસરી
સંપાદક: મુહમ્મદ અમીન એ. ચોલા.

અનુક્રમણિકા પર પાછા જાઓ

હે ઈન્સાન !

હઝરત સિદ્દીકે અકબર (રદિયલ્લાહો અન્હો) એ ફરમાવ્યું : (અર્થ : શૈતાન તારી આગળ ઉભો છે, નફસ જમણી બાજુ અને ખ્વાહેશાત-મનોકામનાઓ ડાબે પડખે છે. દુનિયા તારી પાછળ છે. તારા અવયવો તારી આજુબાજુ છે. અને અલ્લાહ તઆલા તેની કુદરતની સાથે તારા ઉપર છે. શૈતાન દીનને ત્યજી દેવા માટે તને બોલાવે છે; નફસ દુષ્કૃત્યોની તરફ તને બોલાવે છે. નફસ તને કામવાસનાઓની તરફ બોલાવે છે. દુનિયા તને આખેરતને છોડી, દુનિયામાં જ મગ્ન રહેવા માટે બોલાવે છે. તારા અવયવો તને અપરાધ કરવાની તરફ બોલાવે છે,પરંતુ અલ્લાહ તઆલા તમને જન્નત અને મગફેરતની તરફ આમંત્રણ આપે છે. તો હવે જેણે શૈતાનનું કહેવું માન્યું તેનાથી દીન ગયો (બેદીન થઈ ગયો) અને જેણે નફસની વાત માની તેની રૂહ ગઈ. જેણે ખ્વાહિશનું કહેવું માન્યું તેની બુદ્ધિ ગઈ અને જેણે અવયવોની વાત માની તેની જન્નત ગઈ, જેણે અલ્લાહનું ફરમાન માની લીધું, તેના ગુનાહો ગયા અને તેણે સર્વ ભલાઈઓ પ્રાપ્ત કરી લીધી. (મુનબ્બેહાતે અસ્કલાની, પેજ-પર)

અનુક્રમણિકા પર પાછા જાઓ

હિકમતનાં સાચાં મોતી

હું તો ગુલામ છું
એકવાર હઝરત ઈબ્રાહીમ બિન અદહમ رحمت اللہ علیہ એક ગુલામ ખરીદ્યો. ઘરે લાવી આપે તે ગુલામને પૂછ્યું તમે શું ખાશો?ગુલામે ઉત્તર આપ્યો:જે ખવડાવશો તે ખાઈશ.
આગળ પૂછ્યું તમે શું પહેરશો? ઉત્તર મળ્યો: તમે જે પહેરાવશો તે પહેરીશ.
ફરી પાછું પૂછ્યું:તમારું નામ શું છે? ઉત્તર મળ્યો: તમે જે નામે બોલાવશો તે મારું નામ.
તમે શું કામ કરશો? ઉત્તર મળ્યો: જે કામ સોંપશો-કરાવશો તે કામ કરીશ.
તમારે બીજી કોઈ હાજત-દરખાસ્ત કે તમારી કોઈ જરૂરિયાત છે? ગુલામે ઉત્તર આપ્યો:
ગુલામને શું દરખાસ્ત હોઈ શકે ?
આ સાંભળી હઝરત ઈબ્રાહીમ બિન અદહમ رحمت اللہ علیہ પોતે સ્વગત બોલી ઉઠ્યા: હે મિસ્કીન! તારી જિંદગીમાં તું પણ તારા આકા(અલ્લાહ)નો એક ગુલામ જ છો, તો તું પણ એમની જોડે કદાપિ આ રીતે પેશ આવ્યો છે ખરો! જે રીતે આ ગુલામ તારી જોડે પેશ આવે છે!!!
મક્કાનો ભિખારી અને શાહેઆલમની સેવિકા
ગરીબુલ્લાહ બુખારી رحمت اللہ علیہ પોતાના નિત્યક્રમ પ્રમાણે રૂહાનિયતથી(આંખ બંધ કરી) મક્કા

શરીફ તશરીફ લઈ ગયા, તો આપે જોયું કે કાબા શરીફના દરવાજે એક ભિખારી બેઠો છે અને પોકાર કરી રહ્યો છે કે કોઈ મદદ કરો અમે ભૂખ્યા છીએ. એમની ફરિયાદ સાંભળી અને ફરમાવ્યું: આપ અહીં જ થોભો જેથી હક્ક તઆલા આપને ખાવાનું પહોંચાડે. અને આપ પોતાના ઘરે પાટણમાં પધાર્યા એ સમયે અમદાવાદ હજુ વસ્યું પણ નહોતું. આપનું રહેઠાણ પાટણ શહેરમાં હતું. આપે પોતાની એક સેવિકાને બોલાવીને હુકમ કર્યો કે ઘી નાખીને મીઠી રોટલીઓ રાંધો. એ સેવિકા પણ એવી આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટિ ધરાવતી હતી કે હઝરતની આજ્ઞા થતાં જ તે સમજી ગઈ કે રોટલીઓ કેમ અને કોના માટે રાંધવામાં આવી રહી છે!!
સેવિકાએ વિનયપૂર્વક અરજ કરી કે હઝરત રોટલીઓ એ ફકિર માટે તૈયાર કરવામાં આવશે જે કાબા શરીફના પ્રાંગણમાં રાહ જોઈને બેઠા છે! હઝરત કુત્બેઆલમને નવાઈ લાગી અને આપે ફરમાવ્યું હા. નવાઈ એ વાતની હતી કે સેવિકાને વાત બતાવ્યા વિના કેવી રીતે ખબર પડી ગઈ?
સેવિકાએ આગળ અરજ કરી હુઝુર જો પરવાનગી આપો તો રોટલીને રાંધીને એ ફકિર સુધી હું જાતે પહોંચાડી પણ દઉં.હઝરત કુત્બેઆલમે

ફરમાવ્યું હા, પહોંચાડી દો. અને જ્યારે તમે આ કામ પાર પાડી દો તો મને એની જાણ કરજો.
આજ્ઞા અનુસાર સેવિકાએ લોટમાં ઘી અને ખાંડ ભેળવી જલ્દી-જલ્દી ઉત્તમ પ્રકારની નરમ-નરમ સરસ રોટલીઓ રાંધી લીધી. જેવી પ્રથમ રોટલી તૈયાર થઈ કે સેવિકાએ પાટણના પોતાના રસોડામાંથી જ હાથ લંબાવી કાબા શરીફના બારણે બેઠેલ ફકિરને રોટલી આપી દીધી. હજી ફકિરે પહેલી રોટલી પૂરી ખાધી પણ નહોતી કે સેવિકાએ પાટણમાંથી હાથ લાંબો કરી કાબા શરીફના દરવાજે બિરાજમાન ફકિરની સેવામાં બીજી રોટલી પણ રજૂ કરી દીધી. એમ કરતાં કરતાં પાંચ રોટલીઓ ફકિરને ખવડાવી દીધી. ફકિરે તૃપ્ત થઈને કહ્યું બસ.પછી તો ઘણીવાર સુધી ફકિર દુવાઓ આપતો રહ્યો.
પોતાને સોંપાયેલું કામ પતાવીને આજ્ઞાકારી સેવિકા હઝરત પાસે ઉપસ્થિત થઈ અને અરજ કરીકે હુઝુર ! ફકિરને ખાવાનું ખવડાવી દીધું છે. હઝરત સૈયદ બુરહાનુદ્દીન કુત્બેઆલમે સેવિકાને પૂછ્યું: સાચે સાચું બતાવો કે તમને આવો ઉચ્ચ મરતબો કેવી રીતે પ્રાપ્ત થયો કે અહીં બેઠા બેઠા તમે કાબા શરીફના

અહેવાલો જોઈ રહ્યા છો અને ખાવાનું પણ પહોંચાડી રહ્યા છો?
સેવિકાએ અદબથી ઉત્તર વાળ્યો કે હુઝુર છેક એ સમયની વાત છે કે જ્યારે આપના સાહેબજાદા સૈયદ મોહમ્મદ (શાહઆલમ) નાનપણમાં નાના નાના બાળકો સાથે રમી રહ્યા હતા.એ સમયે મેં જોયું કે એમના પરસેવા તથા મોઢા મુબારકમાંથી ટપકતી પવિત્ર લાળ-થૂંક મુબારકને કારણે આપનો પવિત્ર ઝભ્ભો ભીનો થઈ ગયો છે તથા ધૂળથી ખરડાઈ ગયો છે. આપે મને બોલાવીને ફરમાવ્યું કે આ મારું પહેરણ ધોઈ આપો. મેં થાળમાં મૂકી પહેરણ ધોયું. જેથી થાળમાં આપના પહેરણના ધોવાણનું પાણી એકઠું થયું. મને વિચાર આવ્યો કે આ ધોવાણમાં તો એક આલે રસુલના પવિત્ર શરીરનો પરસેવો અને થૂંક મુબારક પણ શામેલ છે, તો એ પાણીને ક્યાંક ફેંકી દેવું એ તો આલે રસુલનું અપમાન અને બેઈજ્જતી ગણાશે. આમ વિચારી અદબને ખાતર હું થાળ ઉપાડીને એ બધું મેલું પાણી પી ગઈ. બસ એ ક્ષણથી જ સમગ્ર જગત અને જગત માંહેના બધા રહસ્યો મારી સમક્ષ ખુલી ગયા છે.
આ સાંભળી હઝરત કુત્બે આલમે એની ઉપર એવી કૃપા દ્રષ્ટિ

નાખી કે એનો મરતબો બમણો થઈ ગયો. આ છે આલે રસૂલના અદબનો ફૈઝાન. સંદર્ભ: અલ-અશરફ તા.25-09-1998. અનુવાદ: ઉસ્માનગની કુરેશી અશરફી શૈદા.

અનુક્રમણિકા પર પાછા જાઓ

કિતાબો માટે નમ્ર હાર્દિક અપીલ

મહોતરમ હઝરાત.
સુન્ની મુસ્લિમ કમિટીના પ્રકાશકો,
ઈસ્લામિક સામયિકોના તંત્રીશ્રીઓ,
ઈસ્લામિક મદ્રેસાઓના સંચાલકો,
ઈસ્લામિક સાહિત્યના સુજ્ઞ વાચકો,

ٱلسَّــــــلَامُـــــــ عـــــــلَيــــــكُمــــــ
وَ رَحْـمَـــــــةُ ٱللَّٰهِ وَبَـــــركَاتُــــــــهُ
સવિનય લખવાનું કે "સફરે ઈસ્લામ ગૃપ"મારફતે અમે એક નાનકડું ગુજરાતી ઈમેગેઝીન ચલાવીએ છીએ,ઉપરાંત એ જ નામની એક એપ્લિકેશન અને વેબસાઈટ પણ શરૂ કરી છે,તો આપની પાસે યા આપના કોઈ પરિચિત મિત્રો અને સ્વજનો પાસે સુન્ની ઈસ્લામિક કિતાબોની સોફ્ટ કોપી જો સુલભ હોય તો નીચે આપેલા વોટ્સેપ નંબરો ઉપર મોકલવા વિનંતી છે.કોઈ પાસે દુર્લભ હાર્ડકોપી હોય અને તેઓ તેને એપ્લિકેશનમાં સાચવી લેવા ઈચ્છતા હોય તો તેઓ કુરિયરથી પોતાની કોપી મોકલી શકે છે. જેથી એવી એકત્ર થનારી તમામ કિતાબો ઉપરની એપ્લિકેશન ઉપર ગમે ત્યારે વાંચવા માટે મળી શકે તેવો અમારો હેતુ છે. આજે એકંદરે "હાર્ડકોપી"ની તુલનામાં પોતાના મોબાઈલમાં રહેલી "સોફ્ટકોપી" માણસ જ્યારે ઈચ્છે ત્યારે વાંચી શકે

છે. આ અંગે આપને કોઈ જાતની પૂછપરછ કરવી પડે તેમ હોય તો અથવા આપની પાસે આ દિશાનો કાંઈ નકકર અનુભવ હોય તો પણ અમને જણાવશો તેવી ખાસ વિનંતી છે. માત્ર ખુદાને ખાતર થનારા આ નેક અને પવિત્ર કાર્યમાં આપ જ્યાં હો ત્યાંથી ઈસ્લામિક બુક સંદર્ભે થનારો-મળનારો આપનો સહયોગ અમારું બહુ મોટું ભાથું બનશે.આ ઉપરાંત ઈસ્લામિક સાહિત્યના વાંચનમાં રસ ધરાવનારા લોકો વિનામૂલ્યે ઉપલબ્ધ એવી આ એપ્લિકેશનનો સંપર્ક કરે અને વાંચે તેવી પણ વિનંતી કરવામાં આવે છે.
આ વેબસાઈટમાં મુખ્યત્વે ગુજરાતી, હિન્દી, ઉર્દૂ અને અંગ્રેજી એમ વિવિધ ભાષામાં જે કંઈ કિતાબો સુલભ થતી જશે તેમ-તેમ અપલોડ થશે.
ટૂંક સમયમાં "સફરેઈસ્લામ" નામની અમારી એક ચેનલ પણ આ દિશામાં કાર્યરત થશે.

લિ.આપના દુઆગીર
સૈયદ મદનીબાવા અશરફી દરિયાઈ:
અમદાવાદઃ મો:98791 81156.
ઈબ્રાહીમભાઈ વડિયાવાલા :અમદાવાદ
મો.96242 21212
ડો.હાજીભાઈ બાદી:વાંકાનેર-મોરબી.
મો.94269 30381.

અનુક્રમણિકા પર પાછા જાઓ

મૌલાના મોહમ્મદ અલી જૌહર

મૌલાના મોહમ્મદ અલી જૌહર (1878–1931) ભારતના એક પ્રખ્યાત સ્વાતંત્ર્યસેનાની, પત્રકાર, શિક્ષણવિદ અને શાયર હતા. તેઓનો જન્મ ઉત્તર પ્રદેશના રામપુરમાં ઈ.સ.1878માં થયો હતો.
જીવન પરિચય જન્મ: 10 ડિસેમ્બર 1878, રામપુર (ઉ.પ્ર.)
શિક્ષણ: પ્રાથમિક શિક્ષણ રામપુરમાં લીધું. બાદમાં અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટીમાંથી અભ્યાસ કર્યો. પછી તેઓ ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે ઈંગ્લેન્ડ ગયા અને ઑક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં Modern History માં ડિગ્રી મેળવી હતી.
તેમનું મહત્વપૂર્ણ યોગદાન
1. રાષ્ટ્રીય ચળવળ:
મૌલાના મોહમ્મદઅલી જૌહર ખિલાફતચળવળના એ જમાનાના મુખ્ય નેતાઓમાંના એક હતા.તેઓ મહાત્મા ગાંધી સાથે અહિંસાત્મક સ્વાતંત્ર્ય આંદોલનમાં બાપુ જોડે અગ્રેસર ભૂમિકામાં જોડાયા હતા.
2. પત્રકારત્વ:
તેમણે કોમ્રેડ (The Comrade – અંગ્રેજીમાં) અને હમદર્દ (ઉર્દૂમાં) જેવા બે અખબારો રાષ્ટ્રીય જાગૃતિ માટે એ જમાનામાં શરૂ કર્યા હતા.
તેમના લેખો અંગ્રેજ શાસન સામે ખૂબ જ પ્રખર પડકારરૂપ અને તીખા તમતમતાં રહેતાં હતાં.
3.

ઉત્તમ શાયર અને ઉત્તમ વક્તા: મૌલાના જૌહર ઊર્દૂ કવિતામાં પણ પ્રતિભાશાળી શાયર તરીકે ઉપસી આવ્યા હતા.તેઓનું સમગ્ર કાવ્યસર્જન રાષ્ટ્રપ્રેમ, ઈસ્લામી ફિલસૂફીની ચેતનાથી ભરેલું હતું.
તેઓ વક્તૃત્વકળામાં એટલા બાહોશ -શક્તિશાળી હતા કે જાહેર સભાઓમાં જનતાને જાગૃત કરીને સ્વાતંત્ર્ય યોગ્ય વાતાવરણ ઊભું શકતા હતા.
4. રાજકીય ભૂમિકા:
તેઓ ઇન્ડિયન નૅશનલ કોંગ્રેસ તેમજ ઓલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ લીગ એમ બંને રાજકીય સંસ્થાઓ સાથે જોડાયેલા હતા.
આમ મૌલાના મોહમ્મદ અલી જૌહર ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના અગ્રણી નેતા, પ્રખર શાયર-લેખક અને ખિલાફત ચળવળના અગત્યના સ્તંભ હતા.
તેમની રચનાઓમાં સ્વાતંત્ર્યપ્રેમ, ઈસ્લામી જાગૃતિ અને જનચેતના ઝળહળતી દેખાય છે. અહીં કેટલીક જાણીતી પંક્તિઓ આપે છે:
1. કૌમી જાગૃતિ اے مکے کے رہنے والو! ذرا کعبہ کی خبر لو
تمہارا قبلہ ڈوبا جا رہا ہے
અર્થ (ગુજરાતીમાં):
"હે મક્કાના રહેવાસીઓ! કાબાની હાલત તરફ ધ્યાન આપો, આપણા કિબ્લાને રક્ષણ તરફ ધ્યાન આપો."
➡️ આ પંક્તિઓમાં તેઓ

મુસ્લિમોને પોતાના ધર્મ અને આદરણીય મૂલ્યોની રક્ષા માટે જાગૃત થવા અપીલ કરે છે.
2. સ્વતંત્રતા માટેની તરસ:خاکِ وطن کا قرض ہے ہم پر
جینا اسی کے واسطے اور مرنا اسی کے واسطے
👉 અર્થ:
"વતનની માટીનું ઋણ આપણાં પર છે, જીવવું પણ તેના માટે છે અને મરવું પણ તેના માટે જ છે."
➡️ આમાંથી તેમનો રાષ્ટ્રપ્રેમ સ્પષ્ટ થાય છે.
3. ઇસ્લામ પ્રત્યેનો પ્રેમہم نے مانا کہ دہر میں جاہ نہی
کچھ اگر ہے تو دینِ مبیں ہے
અર્થ:
"દુનિયામાં આપણા પદ-પ્રતિષ્ઠા નથી, પરંતુ જો કશું અમૂલ્ય છે તો એ સાચ્ચો ધર્મ (ઈસ્લામ) જ છે."
4. પોતાનું પ્રસિદ્ધ ઉક્તિ
"میں اپنی ملت کا پاسباں ہوں، یہی میرا تاج ہے، یہی میری پہچان ہے."અર્થ:
"હું મારી કૌમનો રખવાળો છું, એ જ મારો તાજ છે અને એ જ મારી ઓળખ છે."
આમ મૌલાના જૌહરની શાયરીમાં રાષ્ટ્રીયતા + ઈસ્લામી ભાવના + સ્વતંત્ર્યપ્રેમ એકસાથે ત્રિવિધરીતે ઓતપ્રોત જોવા મળે છે.
મૌલાના મોહમ્મદ અલી જૌહર ગાંધીજી સાથે ગોળમેજી પરિષદ (Round Table Conference) માં જોડાયા હતા.

ગોળમેજી પરિષદો (Round Table Conferences) લંડનમાં 1930 થી 1932 દરમ્યાન યોજાઈ હતી.તેનો હેતુ હતો: ભારતના બંધારણીય સુધારાઓ અંગે બ્રિટિશ સરકાર અને ભારતીય નેતાઓ વચ્ચે ચર્ચા-મંત્રણાનો હતો.
કુલ ત્રણ ગોળમેજી પરિષદ યોજાઈ હતી.
આથી તેઓએ ભારતની સંપૂર્ણ અઝાદીની માંગ દ્રઢપણે રજૂ કરી શક્યા હતા.તેમનું આ વક્તવ્ય લંડનમાં હાજર અંગ્રેજો અને દુનિયાભરના પ્રતિનિધિઓને હચમચાવી ગયું હતું.
*બીજી ગોળમેજ પરિષદ (1931)*માં ભાગ લીધો હતો.તેઓ ભારતીય નૅશનલ કોંગ્રેસના એકમાત્ર પ્રતિનિધિ તરીકે ગયા હતા.ગાંધીજીનું વક્તવ્ય મુખ્યત્વે પૂર્ણ સ્વરાજ્ય (Complete Independence) અને ગરીબોની સ્થિતિ સુધારવા પર આધારિત હતું.
મૌલાના મોહમ્મદ અલી જૌહર ભારતીય સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામના એવા નેતા હતા કે જેમણે માત્ર મુસ્લિમ સમાજની જ નહીં, પરંતુ આખા ભારતની સ્વાતંત્ર્ય ચળવળમાં અગત્યની ભૂમિકા ભજવી. તેઓ અન્ય મુસ્લિમ નેતાઓથી અનેક રીતે જુદા પડતા હતા.
1. રાષ્ટ્રીયતાવાદ અને ધાર્મિક એકતા.
ઘણા મુસ્લિમ નેતાઓ માત્ર મુસ્લિમોના

હિતો સુધી સીમિત રહ્યા, પણ મૌલાના જૌહર હિંદુ–મુસ્લિમ એકતાના જબરા સમર્થક-હિમાયતી હતા.તેઓ માનતા કે ભારતની અઝાદી ફક્ત ત્યારે જ મળી શકે, જ્યારે હિંદુ અને મુસ્લિમ બંને એક થઈને લડે.
2. ખિલાફત આંદોલન અને કોંગ્રેસ સાથે જોડાણ:
મૌલાના જૌહરે ખિલાફત ચળવળમાં મુસ્લિમોને સક્રિય બનાવ્યા અને સાથે સાથે તેઓએ મહાત્મા ગાંધીના અહિંસક આંદોલનમાં પણ હાથ મિલાવ્યો તેમનામાં આ એક અનોખી બાબત હતી.આ રીતે તેમણે ધાર્મિક મુદ્દાને રાષ્ટ્રીય લડત સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કર્યો.
3. વિશ્વસ્તરીય દ્રષ્ટિકોણ:
જૌહર ઑક્સફર્ડ યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થી હતા.તેમણે અંગ્રેજીમાં The Comrade અને ઉર્દૂમાં Hamdard જેવા અખબારો ચલાવ્યા, જેના મારફતે તેમણે ભારતની સમસ્યાઓને વૈશ્વિક સ્તરે ઉઠાવી.
મોટાભાગના મુસ્લિમ નેતાઓ સ્થાનિક મુદ્દાઓમાં વ્યસ્ત હતા, જ્યારે જૌહરનું કાર્ય આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિષ્ઠા ધરાવતું હતું.
4. તીખું અને નિડર વ્યક્તિત્વ:
તેમણે ગોળમેજી પરિષદમાં અંગ્રેજોની સામે સીધી આંખ માંડીને કહ્યું:
"હું ગુલામ

ભારતમાં દફનાવાનું પસંદ કરીશ નહીં."
આ નિડરતા બીજા નેતાઓમાં ભાગ્યે જ જોવા મળતી.તેઓ બ્રિટિશ સરકારના સૌથી મોટા ટીકા કરનાર હતા અને કેદખાનાની સજા સહજ રીતે સ્વીકારી લેતા.
5. સાહિત્ય અને શાયરીનો ઉપયોગ:
અન્ય નેતાઓ મોટેભાગે રાજકીય ભાષણો કરતાં, પણ જૌહરે શાયરી અને લેખનને રાષ્ટ્રજાગૃતિ માટેનું મહત્વપૂર્ણ હથિયાર બનાવ્યું હતું.તેમની કવિતાઓમાં વતનપ્રેમ, ઈસ્લામી ઉત્સાહ અને આઝાદીની ઝંખના એકસાથે જોવા મળતી.
6. રાષ્ટ્રપ્રેમ vs. પંથીયતા:
તે સમયના કેટલાક મુસ્લિમ નેતાઓએ પછી મૂળ પ્રવાહથી ફંટાઈ જઈને “અલગ રાષ્ટ્ર” (પાકિસ્તાન વિચારધારા) તરફ ઝુકાવ બતાવ્યો હતો.જ્યારે મૌલાના જૌહરનું સમગ્ર જીવન એક જ સૂત્ર પર ચાલ્યું:
“ભારતની અઝાદી પહેલા, પછી બધી વાત.”
મૌલાના મોહમ્મદ અલી જૌહર માત્ર રાજકીય નેતા જ નહીં પણ એક ઈસ્લામી શાયર પણ હતા. ખાસ કરીને કર્બલા વિષય પર તેમણે ખૂબ જ અસરકારક કવિતાઓ લખી છે.
અહીં તેમનું એક જાણીતો મર્શિયા-શૈલીનો શેર રજૂ કરું છું:

ઉર્દૂ મૂળ
قتلِ حسین اصل میں مرگِ یزید ہے
اسلام زندہ ہوتا ہے ہر کربلا کے بعد
ગુજરાતી અર્થ:
“હુસૈનની શહાદત હકીકતમાં યઝીદનો નાશ છે,
ઇસ્લામ તો દરેક કરબલા પછી ફરી જીવંત થાય છે.”
આ શેર મૌલાના જૌહરની ઈસ્લામી ભાવના + ક્રાંતિકારી વિચારધારા બંનેને દર્શાવે છે.
હુસૈન (અ.સ.)નું બલિદાન ન્યાય, સત્ય અને ઈમાનની જીત છે.
કરબલા માત્ર એક ઐતિહાસિક ઘટના નથી, પરંતુ સતત જુલ્મ સામેની લડતનું મહામૂલું પ્રતીક છે.
મૌલાના મોહમ્મદ અલી જૌહર અને અન્ય મુસ્લિમ નેતાઓ
રાષ્ટ્રીય દ્રષ્ટિકોણ,ભારતની સમગ્ર અઝાદી પ્રથમ લક્ષ્ય; હિંદુ–મુસ્લિમ એકતા પર ભાર વગેરે તેમની આદર્શ નેતાગીરીની સાચી ઓળખ હત ગાંધીજી સાથે સંબંધ ગાંધીજીના અહિંસક આંદોલનમાં સહભાગી; કોંગ્રેસમાં જોડાયા કેટલાક મુસ્લિમ નેતાઓ કોંગ્રેસથી દૂર રહ્યા; મૌલાના જૌહર મુસ્લિમ લીગમાં સીમિત રહ્યા.
પ્રતિકારની રીત:
પત્રકારત્વ (The Comrade, Hamdard), શાયરી, નિડર ભાષણો પરંપરાગત રાજકીય ભાષણો અને સભાઓ પર આધારિત હતી.
વ્યક્તિત્વ બાબતે તેઓ

સીધાસાદા, નિડર; અંગ્રેજોને ખુલ્લેઆમ પડકારનારા હતા. ઘણા નેતાઓ સમાધાનવાદી અથવા સાવચેતીપૂર્વક વર્તતા.બાદમાં અલગ રાષ્ટ્ર (પાકિસ્તાન) વિચારધારાની તરફ પણ કેટલાંક વળ્યા હતા.જ્યારે તેઓ અડગ રાષ્ટ્રવાદી હતા.
આ રીતે મૌલાના મોહમ્મદ અલી જૌહર પોતાના સમયમાંના અન્ય મુસ્લિમ નેતાઓ કરતા વધારે રાષ્ટ્રવાદી, નિડર અને વ્યાપક દ્રષ્ટિવાળા હતા.
તેમણે કહ્યું હતું કે હું ગુલામ ભારતમાં ભલે જન્મ્યો પણ ગુલામ ભારતમાં હું દફન થવા માંગતો નથી તેથી મારી અંતિમ ઈચ્છા એવી છે કેજો આઝાદી પહેલા મારું મૃત્યુ થાય તો મને જેરુસલેમાં દફનાવવામાં આવે આમ તેમની અંતિમ ઈચ્છા મુજબ તેમને ઝેરુ સલેમ માં દફનાવવામાં આવ્યા હતા. 1931 ગોળમેજી પરિષદમાં હતા તે દરમિયાન જ ચાર જાન્યુઆરી 1931 ના રોજ લંડનમાં જ તેમનું મૃત્યુ થયું હતું અને તેમની વસિયત મુજબ તેમને જેરુસલેમમાં દફનાવવામાં આવેલ છે ડો.હાજીભાઈ બાદી નિવૃત્ત અધ્યાપક લોકભારતી સણોસરા.

અનુક્રમણિકા પર પાછા જાઓ